Een nachtje doorhalen op de Vliegbasis Soesterberg

1 juli 2025, door Violet Middelman & Remco Vos

Het is al langere tijd heel goed weer om in de nachten met de lakenopstelling ergens te gaan staan. Zo ook op 1 juli, de temperatuur zou niet lager dan 18 graden gaan worden, dus mogelijk een perfecte nacht om eens helemaal tot het gaatje, oftewel totdat het licht begint te worden door te gaan. Waar bijna anders te doen dan op de voormalige Vliegbasis Soesterberg.

Enkele bomen hadden we bespoten met wijn-suikermengels en met smeer. Daar komen soms toch ook wel leuke soorten op af, en soms ook soorten die niet op het licht komen. Dus altijd interessant om in de periodes dat het kan naast het licht ook te doen. Al vrij snel zaten er meerdere vlinders op het smeer, zoals de vuursteenvlinder (Habrosyne pyritoides), de schijn-piramidevlinder (Amphipyra berbera), het zwart weeskind (Mormo maura) en de braamvlinder (Thyatira batis). Maar de Sint janskruiduil was de meest bijzondere die deze avond erop af kwam. Helaas maar enkele foto’s kunnen nemen van deze heel zeldzame soort voordat deze weer wegvloog en zich niet meer heeft laten zien de rest van de nacht. Dus geen hele beste foto, maar wel een bewijsplaatje.
Pas enkele malen is deze soort in de provincie Utrecht gezien.Dit is dus een zeer leuke waarneming voor ons en voor de vliegbasis Soesterberg. De waardplant van deze soort is Sint-Janskruid (Hypericum) en dat staat er volop.

Imago op smeer van de sint-janskruiduil - Chloantha hyperici (foto Remco Vos)

Een soort die vaak overdag gezien kan worden, als deze opvliegt vanuit de heide of andere begroeiing, is de geelpurperen spanner. Een mooi gekleurd vlindertje, maar vaak te onrustig om dan op de foto te krijgen. Maar af toe komt er ook wel eens een exemplaar op het licht af. Dan kun je ze eens rustig bekijken. Al vroeg op de avond kwam deze er zitten en is bijna niet verplaatst. Toch ook wel eens leuk om deze vlinder eens wat beter en rustig te kunnen bewonderen.

Imago van de geelpurperen spanner - Idaea muricata (foto Remco Vos)

De kleine zomervlinder (Hemithea aestivaria) is een soort die veel op het laken komt zitten, en we ook veel zien de laatste weken. Deze soort heeft een vrij lange vliegitjd van half juni tot in augustus. Ditmaal zat er maar 1 exemplaar op het laken. Van de gevlekte zomervlinder (Comibaena bajularia) zaten er nu 2 stuks op het laken. Deze heeft een kortere vliegtijd van eind mei tot begin juli. Beide soorten zijn algemeen. Een minder algemene soort, is de geblokte zomervlinder, daarvan hadden we 8 stuks op het laken zitten. Deze heeft een soortgelijke vliegtijd als de kleine zomervlinder en ziet er ook aardig gelijkend uit. Maar als je mooie verse exemplaren zie je zeker duidelijk de verschillen. De franje is duidelijker ´geblokt´ en de binnenste dwarslijn op de voorvleugel is regelmatig gebogen, waar deze bij de kleine zomervlinder grilliger gebogen is. Ook is de kleur verschillend van de geblokte is deze gras- of bruingroen en van de kleine zomervlinder meer grijsgroen.

Imago van de geblokte zomervlinder - Thalera fimbrialis (foto Remco Vos)

Ook de kleinere vlindertjes lieten zich op het laken zien, zoals de smallijnbladroller (Celypha rufana),  de splintervlekbladroller (Dichelia histrionana), de vuurmot (Carcina quercana), en de leemvlekbladroller (Cymolomia hartigiana). Allemaal soorten die we hier wel vaker zien. De zadeloogbladroller hebben we hier pas enkele malen gezien en de laatste keer op de vliegbasis Soesterberg was alweer in 2020. Het is een vrij algemene soort, maar in de provincie Utrecht wordt de soort niet heel vaak gezien. Terwijl de soort als rups toch heel algemene bomen als waardplant heeft, zoals berk (Betula), hazelaar (Corylus), wilg (Salix) en ratelpopulier (Populus tremula).

Imago van de zadeloogbladroller - Epinotia solandriana (foto Remco Vos)

Een iets minder algemene soort, die nog minder vaak in de provincie Utrecht gezien wordt en ook wij pas enkele malen gezien hebben is de witvlekoogbladroller. Dit was de eerste keer dat we deze soort op deze locatie gezien hebben. En ook deze soort heeft als waardplanten hele algemene bomen, zoals berk, hazelaar, wilg. Sommige exemplaren zijn zeer gelijkend aan de zadeloogbladroller, als de witte vlek meer vierkant van vorm is dan is het witvlekoogbladroller, als de vlek meer driehoekig van vorm is dan is het een zadeloogbladroller. Dat ons exemplaar een zadeloogbladroller is was duidelijk, doordat deze een donkere zadelvlek heeft. Maar er zijn dus ook exemplaren met een witte/lichte zadelvlek, en dan is het dus opletten welke soort het betreft.

Imago van de witvlekoogbladroller - Epinotia brunnichana (foto Remco Vos)

Meerdere soorten zagen we deze avond voor het eerst, enkele worden hiervoor of genoemd, maar we zagen er deze avond meer,  de rode driehoekbladroller (Acleris holmiana), de gehaakte steltmot (Caloptilia semifascia) en de kortzuiger (Crocallis elinguaria), waarbij de gehaakte steltmot zelfs een nieuwe soort voor ons was. Een andere soort die we hier nog niet eerder gezien hadden en ook pas één keer eerder, enkele weken geleden op Landgoed de Paltz, is de salielichtmot. Dit is een vrij algemene soort, maar in Utrecht s deze vrij zeldzaam. De waardplantren van deze soort zijn gamander (Teucrium), toorts (Verbascum) en helmkruid (Scrophularia).

Imago van de Salielichtmot - Anania verbascalis (foto Remco Vos)

De laatste weken zien we elke avond dat we met een laken staan wel één of meerdere exemplaren van de viervlakvlinder. Dit is een trekvlinder die dit jaar wel een enorm goed jaar heeft, waarschijnlijk doordat de deze via luchtstromen al vroeg in het jaar richting ons land zijn gekomen. De mannetjes en vrouwtjes van deze soort zijn heel verschillende qua tekening. De mannetjes hebben grijze voorvleugels, een geel wortelveld en kop, en een blauwzwarte streep langs de voorrand. Terwijl de vrouwtjes gele voorvleugels hebben met een twee grote blauwzwarte vlekken op iedere voorvleugel.
In  Frankrijk hadden wij deze soort al heel vaak gezien, soms tot wel meer dan 50 exemplaren in de lichtval of op het laken. Terwijl we in Nederland deze pas eenmaal in 2020 in onze achtertuin in de lichtval hadden.

Imago van de viervlakvlinder – Lithosia quadra, vrouwtje (foto Remco Vos)

Het blijft op deze locatie toch altijd wel weer verrassend  dat er soorten langskomen met een voorkeur voor waterplanten en vochtige gebieden. Mogelijk komt dit omdat er verspreid over het gebied meerdere blusvijvers liggen. Zo ook deze avond kwam er weer een soort voorbij die je hier niet zo snel zou verwachten en ook deze soort is vaak te vinden in natte gebieden. De waardplanten zijn diverse soorten moerasplanten, waaronder vooral moerasvaren en bitterzoet. Ook heelblaadje, zuring en wederik worden benut. De soort wordt vooral gezien in de laagveengebieden in de westelijke helft van het land, Friesland en Noordwest-Overijssel, dus voor hier in het midden van het land een leuke soort.

Imago van de Moeras-w-uil - Lacanobia splendens (foto Remco Vos)

Het was inmiddels tien voor half vijf en het begon al redelijk licht te worden. De eerste zangvogel begon zijn lied te zingen, dus tijd om de lampen uit te gaan doen. Toch nog even een laatste blik op het laken en daar zat ineens een kanariepietje. En dat is in dit geval natuurlijk geen vogeltje, maar een zeldzaam vlindertje. Die zat er eerder nog niet, en het leuke is dat het een nieuwe soort voor ons is!

Imago van het kanariepietje - Agapeta zoegana (foto Remco Vos)

Wat een leuk einde van zo’n superavond met 186 soorten, en voor ons elf nieuwe soorten op de Vliegbasis Soesterberg. Dit soort nachten maakt je sowieso niet vaak mee, en dit was dit jaar al de 4e avond dat we meer dan 150 soorten hadden.

Al hadden we deze avond alleen maar twee vrouwtjes van de viervlakvlinder, hieronder een foto van een mannetje. Het blijft toch wel fascinerend hoe bij sommige soorten verschillend de tekening kan zijn tussen man en vrouw, terwijl er bij andere soorten soms bijna geen verschil is.

Imago van de viervlakvlinder – Lithosia quadra, mannetje (foto Remco Vos)

Geraadpleegde bronnen o.a.

www.microvlinders.nl

www.vlinderstichting.nl

www.lepiforum.de/lepiwiki.pl